Straatnamen in onze wijk
In deze rubriek bespreken we alle edelstenen, mineralen en gesteenten, die in de straatnamen van onze wijk voorkomen. We doen dat in alfabetische volgorde.
Voor zover mogelijk zullen we er ook een foto bij plaatsen van het betreffende materiaal.
De basisgegevens zijn ons verstrekt door de heer Paddy Sleifer. Ze zijn door de website-redactie verder aangevuld.
A-B-C-D-E-F-G-H-I-J-K-L-M-N-O-P-Q-R-S-T-U-V-W-X-Y-Z
A
Albast
Het mineraal albast hoort tot de gipssoorten. Gips is meestal een zacht, wit mineraal dat in dikke lagen ontstaat waar zout water verdampt. Het wordt over de hele wereld in allerlei vormen gevonden. Gips komt in drie hoofdvormen voor: kristal; vezelig en fijnkorrelig. Tot die fijnkorrelige massieve soorten hoort albast.
Het lijkt een beetje op marmer, maar het voelt niet zo koud aan. Albast is er in verschillende tinten van wit tot bruin en is gemakkelijk te bewerken. In het oude Egypte werden van de steen al beelden en siervoorwerpen gemaakt. De steen is doorschijnend. In een lamp of kandelaar verwerkt geeft dat een mooi effect.
Vroeger werden in ons land veel siereieren van albast verkocht. Die werden gebruikt om sokken te stoppen. Het gat in de sok werd over het ei geschoven. De stopnaald ketste dan af op het ei. Een vingerhoed was daarvoor te klein.
Alexandriet
Deze steen is een zeer gewilde en moeilijk te vinden edelsteen. Alexandriet hoort tot de soort chrysoberyl. Hij werd voor het eerst gevonden in het slib van een rivier in de Oeral. Daar wordt Alexandriet nog steeds gewonnen. Andere vindplaatsen zijn: Brazilië, Sri Lanka, Tanzania en Madagaskar.
De kleur is donker- tot smaragdgroen, maar bij kunstlicht toont het zich violetrood tot purper. Alexandriet wordt bij voorkeur in gouden ringen gezet.
De steen is, als eerbewijs, genoemd naar de Russische tsaar Alexander II.
Amatist
Hoewel de schrijfwijze van de straat in onze wijk 'Amatist' is, moeten we toch melden dat dit niet juist is. De officiële naam is amethist.
Het is één van de aantrekkelijkste vormen van het mineraal kwarts. Zeer geliefd van farao's tot tsarina's. Volgens overlevering is de naam ontleend aan een Griekse mythe over een mooi meisje dat Amethist heette.
In een dronken bui zou de god Dionysus gezworen hebben dat de eerste persoon die langs hem zou komen door tijgers zou worden verslonden. Toen dit meisje, Amethist, als eerste langskwam veranderde de godin Athene haar snel in een witte steen. Dionysus huilde toen berouwvol, zijn tranen vielen in zijn glas. Hij goot die tranendrank toen over de witte steen, die daardoor verkleurde naar paars.
Later geloofde men zelfs dat amethist dronkenschap kon afwenden. De steen werd het symbool van kuisheid en vroomheid. Bisschoppen droegen en dragen het nog in hun ring. Boeddhisten in Tibet maken er bidsnoeren van.
De beroemdste vindplaatsen liggen in Brazilië, maar ook in Sri Lanka, Zimbabwe, Mozambique, Madagaskar en Australië wordt Amethist gevonden.
Anataas
Dit is een grijsblauw gekleurd mineraal. Chemici noemen het een titaanoxide. Het ontstaat in aderen in gesteenten met lage temperatuur. Het Binnetal, in het Zwitserse kanton Wallis, is beroemd om de grote vondsten anataas. De mooiste stukken, in dubbele piramidevorm, worden meestal bewaard zoals ze worden gevonden: gevat in kwarts. Vooral deze fraaie kristalvormen zijn zeer gezocht. Maar het is een vrij zeldzaam gesteente.
Aquamarijn
Het is een halfedelsteen. De steen is doorzichtig tot doorschijnend met een glasachtige glans en behoort tot de berylgroep.
De kleur varieert van kleurloos, naar licht tot donkerblauw, of groenblauw. De steen kan zelfs geelachtig voorkomen. Wereldberoemde vindplaatsen zijn in Brazilië. Daar komen kristallen voor van meer dan 100 kg. Maar ook in Madagaskar, de Verenigde Staten en in Rusland wordt aquamarijn gevonden. Dit gesteente wordt altijd geslepen, we zien het zelden in ruwe vorm. De stenen worden veel toegepast in kroonjuwelen.
Aan Aquamarijn wordt een spirituele, sterk kalmerende werking toegeschreven (zowel geestelijk als lichamelijk). De steen wordt veel gedragen tijdens meditaties.
A-B-C-D-E-F-G-H-I-J-K-L-M-N-O-P-Q-R-S-T-U-V-W-X-Y-Z
B
Barnsteen
Een nieuwe straatnaam in onze wijk, en wel de naam voor de woningen in het woonblok bij Middenwaard op de hoek van de Zuidtangent en de Middenweg, waaronder ook de Albert Heijn is gevestigd.
Barnsteen is ook bekend als Amber. Hoewel het vaak als edelsteen wordt beschouwd, is amber geen mineraal. Het is organisch materiaal. Het is een fossiele hars van prehistorische naaldbomen, Pinus succinifera. Deze hars is miljoenen jaren geleden uit de bomen gedropen en daarna versteend. Naaldbomen scheiden ook nu nog hars af, dat gebeurt om de boom tegen ziekte en insectenplagen te beschermen. Barnsteen of amber als gesteente stamt van 40 tot 60 miljoen jaar geleden. Het wordt vooral gevonden aan de Baltische Zee en in de Dominicaanse Republiek. De kleur varieert van warmgeel tot donkerrood. Doorzichtige barnsteen wordt algemeen het mooist gevonden en is het kostbaarst in geslepen vorm.
Ook aan amber worden bijzondere eigenschappen toegeschreven. Het is een krachtige reinigende steen (van lichaam en geest) die negatieve energie en pijn omzet in positieve energie en daardoor evenwicht brengt en stabiel, creatief en vrolijk maakt. Het is de geboortesteen van het sterrenbeeld leeuw.
Bergkristal
Bergkristal is een heldere, kleurloze kwartssoort. Kwarts is een verzamelnaam voor vele soorten mineralen, de meest voorkomende op onze aardkorst. Zand en grind zijn ook kwarts. Het woord 'kristal' komt van krystallos, dat 'ijs' betekent.
Bergkristal wordt veel als sieraad gebruikt. Het is een van de goedkoopste en populairste edelstenen. Het is behoorlijk hard, zo hard als ijzer. Het komt overal op de wereld voor. In Oostenrijk is ooit een kristal gevonden van 1000 kilo.
In de Middeleeuwen werden grote kristallen van helder kwarts geslepen tot bollen voor waarzeggers en alchemisten.
Verontreiniging en onzuiverheden zorgen voor een grote verscheidenheid aan kleuren waardoor naast het heldere bergkristal gesteenten voorkomen als de paarse amethist en de gele citrien.
Bergkristal wordt behalve als sieraad ook in geslepen vorm gebruikt voor andere doeleinden, bijvoorbeeld voor kroonluchters.
Beryl
Net als kwarts is ook beryl een verzamelnaam voor een groep zogenaamde 'silicaatedelstenen'. Zuiver beryl is kleurloos, maar onder invloed van chemische werking kan een bijzondere kleur zijn ontstaan. Door chroom en vanadium, bijvoorbeeld, wordt de kleur fonkelend groen en dan spreken we van smaragd. Andere berylsoorten zijn: aquamarijn, heliodoor en morganiet.
De benaming beryl als edelsteen wordt gegeven aan de rode en goudkleurige variëteit.
Beryl is een hard kristal dat diep in de aarde ontstaat. Belangrijke vindplaatsen zijn: Spanje, Rusland, delen van Afrika, Brazilië en de VS.
Briljant
Dat is niet de benaming van een edelsteen, het is de naam van een specifieke slijpvorm. In het algemeen wordt er diamant mee bedoeld. Maar het briljantslijpsel kan ook worden toegepast op andere edelstenen, en zelfs op glas.
De oorzaak is het feit dat men lange tijd diamanten niet kon vormgeven, omdat ze door hun hardheid alleen met diamanten bewerkt konden worden. Er waren al in de Middeleeuwen juweliers die diamanten bewerkten, maar de ultieme schittering, zoals door briljantslijpsel wordt verkregen was toen nog niet ontdekt.
Dit typische slijpsel is pas in de zeventiende eeuw ontwikkeld door de Franse kardinaal Mazarin en toegepast op diamant. Vandaar de misleidende benaming voor diamanten.
A-B-C-D-E-F-G-H-I-J-K-L-M-N-O-P-Q-R-S-T-U-V-W-X-Y-Z
C
Carneool
Dit gesteente hoort tot de groep chalcedoon. Dit is een kwartssoort die bij lage temperaturen wordt gevormd. De kristallen daarvan zijn zo klein dat het mineraal meer op porselein lijkt. Carneool is de oranje-rode, doorschijnende variëteit van chalcedoon (andere zijn bijvoorbeeld: agaat, jaspis en onyx).
De roodachtige kleur is te danken aan sporen ijzeroxide. Carneool was geliefd bij de Grieken en Romeinen. Die gebruikten het als zegelring. Een verouderde benaming is kornalijn.
Het komt vooral voor in India, Saoedie-Arabië en Egypte.
Citrien
Het is een halfedelsteen, een gekleurde variant van kwarts, net als amethist. De kleur van citrien is geel, oranje of lichtbruin. De naam is afkomstig van citrus, Latijn voor 'citroen'. Het is de meest waardevolle kwartssteen. Soms wordt de steen beschouwd als een 'imitatie topaas'.
Citrien wordt gevonden in het Oeralgebergte in Rusland, maar ook in Frankrijk en Madagaskar.
Vroeger werd citrien gedragen als talisman tegen slangenbeten en slechte gedachten.
A-B-C-D-E-F-G-H-I-J-K-L-M-N-O-P-Q-R-S-T-U-V-W-X-Y-Z
D
Diamant
Het is vrijwel de hardste materie die we kennen. Het is het enige kristal dat gemakkelijk en diep in glas krast. De naam komt van het Griekse woord adamantos, dat betekent 'onoverwinnelijk'. Diamant is zuivere koolstof dat glanst als glas omdat het onder enorme druk in de grond is getransformeerd. Die druk komt alleen diep in de aardkorst en, dankzij vulkanisme, in de bovenmantel voor. Alle diamanten die nu gevonden worden zijn minstens een miljard jaar geleden gevormd. Sommige zijn wel meer dan 3 miljard jaar oud.
In ruwe staat zien diamanten er dof uit. Pas toen juweliers ze in de Middeleeuwen gingen slijpen kwam de fraaie schittering te voorschijn.
Distheen
Dit gesteente hoort tot de zogenaamde 'silicaten'. De officiële naam is kyaniet. De Franse benaming voor kyaniet is distheen, Dat betekent: 'dubbele hardheid'. Die naam is gegeven omdat de kristallen een hoge hardheidswaarde hebben. Het is een eenvoudig aluminium silicaat, dat onder hoge temperatuur en druk is ontstaan. Kyaniet is te gebruiken als edelsteen, maar goede kristallen zijn zeldzaam. Het heeft een parelmoerachtige glans in de kleuren blauw, gelig, groen, wit of roze. Het gesteente wordt gevonden in Oostenrijk, Zwitserland, Italië, India, Australië, Noord-Amerika en Brazilië.
Dolomiet
Dit mineraal hoort tot de calcietgroep. Calciet is één van de meest voorkomende mineralen. In een simpele vorm kennen we het allemaal als ketelsteen.
Dolomiet is genoemd naar de Franse mineraloog Deodat de Dolomieu. Hij ontdekte het in 1791. Het komt voor in rozeachtige of kleurloze kristallen.
Vindplaatsen zijn: Engeland, Zwitserland, Oostenrijk, Spanje, Italië, Algerije, Brazilië en de VS.
A-B-C-D-E-F-G-H-I-J-K-L-M-N-O-P-Q-R-S-T-U-V-W-X-Y-Z
F
Fluoriet
Het is een mineraal dat vele kleuren kan hebben onder invloed van diverse chemicaliën. Van nature is het kleurloos. Het is gemakkelijk breekbaar. Fluoriet wordt in hoofdzaak gebruikt bij de productie van metalen en glas. Ook in de tandheelkunde wordt fluoriet toegepast. Als edelsteen is het niet geschikt omdat het heel zacht en breekbaar is. Onder invloed van ultraviolet licht gloeit het gesteente in het donker op in paars, blauw of groen, ongeacht de kleur bij normaal daglicht. Dit verschijnsel wordt in het algemeen, ook bij andere gesteenten, fluorescentie genoemd. Naar fluoriet omdat het sneller dan enig ander mineraal die gloed vertoont. Dat gloeien komt mogelijk van sporen uranium en zeldzame aardmetalen in het mineraal. De kostbaarste fluorieten worden gevonden in de Zwitserse en Franse Alpen. De beroemdste vindplaatsen liggen echter in Duitsland en Engeland.
A-B-C-D-E-F-G-H-I-J-K-L-M-N-O-P-Q-R-S-T-U-V-W-X-Y-Z
G
Glimmer
Dit is de algemene benaming voor een groep bladvormige silicaatmineralen met een duidelijke glans. Een andere naam voor de groep is mica. Dat kennen we als schilferachtig, bijna transparant materiaal.
Het meest voorkomende mica of glimmer is muskoviet. In het oude Rusland werden platen muskoviet gebruikt voor ramen. Daarom was het bekend als Moskovisch glas. Het is zeer hittebestendig en het werd, en wordt nog steeds, gebruikt voor kachelruitjes. Het is een prima elektrische isolator en het wordt als kunstsneeuw op kerstbomen gebruikt. Gipsplaat bevat ook fijngemalen mica als vulmiddel tegen het breken. Het wordt ook in verf gebruikt om het glad te laten drogen.
Toepassing in sieraden is niet mogelijk.
Diverse soorten glimmer of mica worden overal ter wereld gevonden.
Granaat
Ook dit is een groepsbenaming voor wel twintig mineralen. Het zijn donkere en dichte mineralen die diep in de aarde onder intense hitte en druk zijn ontstaan.
Granaat is ooit zo genoemd omdat de rode granaat op zaden van de granaatappel lijkt. Die rode granaat is bekend als almandien. Het is de meest voorkomende variëteit van edelsteengranaten. Een andere bekende rode granaat is de pyroop, die vooral geliefd is in Bohemen. Pyroop wordt daar sinds de 16de eeuw gevonden.
Er bestaan ook gele, bruine en groene granaatsoorten.
A-B-C-D-E-F-G-H-I-J-K-L-M-N-O-P-Q-R-S-T-U-V-W-X-Y-Z
H
Heliotroop
Net als carneool hoort heliotroop tot de groep chalcedoon. Dit is een kwartssoort die bij lage temperaturen wordt gevormd. De kristallen daarvan zijn zo klein dat het mineraal meer op porselein lijkt. Een soort dat ook tot deze groep hoort is jaspis. En wanneer de donkergroen gekleurde jaspis rode vlekken vertoont wordt het heliotroop (of bloedsteen) genoemd. Het is een gesteente dat goed te polijsten is. Jaspis is een van de langst gebruikte edelstenen, al in prehistorische tijden voor stenen werktuigen. Later maakte men er zegelringen en cameeën van.
Heliotroop werd in de Middeleeuwen zeer gewaardeerd omdat het vanwege de 'bloedvlekken' werd geassocieerd met martelaarschap en geseling. Heliotroop wordt voornamelijk gevonden in India.
A-B-C-D-E-F-G-H-I-J-K-L-M-N-O-P-Q-R-S-T-U-V-W-X-Y-Z
J
Jade
Eeuwenlang was jade de benaming voor een zeer waardevol mineraal, totdat men in 1863 ontdekte dat het om twee mineralen ging: het harde jadeïet en het zachtere nefriet. Als jade wordt de groene steen al heel lang zeer gewaardeerd in China. Het was er een koninklijk symbool en duizenden jaren lang is het daar tot sieraden, ornamenten en beeldjes gesneden.
In Zuid-Amerika heeft een ook zo'n lange geschiedenis. De naam is afgeleid van piedra de ijada, Spaans voor 'steen van de zij'. De Spanjaarden die het in vroeger tijden in Midden-Amerika leerden kennen, hoorden daar dat het nierproblemen zou verhelpen. Vervolgens gaven de Europeanen de gelijk uitziende groene steen uit China toen ook die naam: jade.
De kostbaarste jade is de smaragdgroene keizersjade.
A-B-C-D-E-F-G-H-I-J-K-L-M-N-O-P-Q-R-S-T-U-V-W-X-Y-Z
K
Koraal
Het wordt ook wel rood koraal of kostbaar koraal genoemd. Het is de gemeenschappelijke naam gegeven aan Corallium rubrum en diverse aanverwante soorten mariene koraal. Het bijzondere kenmerk van edele koralen is het duurzame en intens gekleurde rode of roze skelet, dat wordt gebruikt voor het maken van sieraden.
Rode koralen groeien op een rotsachtige zeebodem, meestal in een donkere omgeving - hetzij in de diepte of in donkere grotten en kloven. De oorspronkelijke soort wordt vooral in de Middellandse Zee gevonden. Het groeit op een diepte van 10 tot 300 m, hoewel de ondiepere plekken grotendeels zijn uitgeput door de oogst. Dezelfde soort wordt ook gevonden in de buurt van de Straat van Gibraltar en op de Kaap Verdische Eilanden.
Rode koraal heeft de vorm van kleine bladerloze struiken en groeit tot een meter hoog. Het skelet van de rode koraaltakken is van nature mat, maar kan worden gepolijst tot een glasachtige glans. Het vertoont een reeks van warme rode roze kleuren van licht roze tot diep rood. Door de intense en permanente kleur en glans als van edelstenen, zijn koraal skeletten sinds de oudheid geoogst voor decoratief gebruik. Sieraden van koraal zijn aangetroffen in oude Egyptische en Europese prehistorische graven. Er worden nu nog steeds sieraden van gemaakt.
Aan het begin van onze jaartelling was er een grote handel in koraal van de Middellandse Zee naar India. Daar werd het zeer gewaardeerd als een stof met mysterieuze heilige eigenschappen.
Plinius, de Romeinse militair en natuurwetenschapper, had al in de eerste eeuw van onze jaartelling opgemerkt dat, vóór de Indiërs, de Galliërs al de gewoonte hadden om koraal te gebruiken voor de versiering van hun wapens en helmen in de oorlog.
De Romeinen hingen takken van koraal rond de nek van hun kinderen om hen te beschermen tegen gevaar. Ook geloofden zij dat het wonden kon genezen die veroorzaakt werden door slangen en schorpioenen.
Aan koraal werd ook geneeskracht toegeschreven, zoals ter bevordering van de potentie, met name in de Middeleeuwen. Zelfs in het begin van de 20e eeuw werd koraal aanbevolen in Italië ter bescherming tegen 'het boze oog'. Vrouwen droegen het als een remedie voor steriliteit.
Korund
De naam van dit mineraal is ofwel afgeleid van het Hindi woord kurand, of van het Sanskriete kuruvinda, dat 'robijn' betekent.
Door zijn hardheid wordt het vaak gebruikt als slijpmiddel, van slijpschijven tot schuurpapier. Zuivere vormen van korund (met een kleine toevoeging van andere metaalatomen die een bepaalde kleur geven aan de steen) staan bekend als de edelstenen saffier en robijn en worden dan ook geslepen.
Kwarts
Het is een vorm van siliciumdioxide, SiO2, en behoort tot de meest voorkomende mineralen op de aardkorst. Het vertegenwoordigt meer dan 12% van het volume van de aardkorst. Het komt voor onder andere in graniet, zand, en dergelijke.
De benaming kwartsglas, die soms wordt gebezigd, is onjuist, want kwarts is geen glas. De schrijfwijze quartz duidt op kwartskristallen die worden gebruikt in bijvoorbeeld digitale klokken (kwartsuurwerk).
Dit kristal is al bekend vanaf de oudheid; de oude Grieken gebruikten stukken kwarts om hun handen in de zomer af te koelen.
De Romeinen dachten dat kwarts permanent gestold water (ijs) was omdat kwarts vooral in gletsjers werd gevonden.
Bekende variëteiten van kwarts zijn: Amethist, Bergkristal en Citrien.
A-B-C-D-E-F-G-H-I-J-K-L-M-N-O-P-Q-R-S-T-U-V-W-X-Y-Z
L
Loodglans
Het mineraal loodglans, beter bekend als galeniet (ook wel galena), is een lood-sulfide.
Galeniet was bij de Babyloniërs al bekend.
Bij de Romeinen was het een begeerde stof zoals het gebruik in de aquaducten aantoont. De naam galena voor loodglans is van Romeinse oorsprong. In het oude Egypte werd het mineraal gebruikt in kralen.
Galeniet is een belangrijk looderts. Verder vindt het ook toepassing als zilvererts in de zilverindustrie door insluitingen van argentiet, waarbij lood een bijproduct is. Vanwege de speciale elektrische eigenschappen werd het in de pionierstijd van de radio gebruikt voor het maken van elektrische componenten in radio's.
Om de donkergrijze kleur werd galeniet als pigment gebruikt. Zo werd gemalen galeniet als oogschaduw gebruikt in vele Arabische landen.
A-B-C-D-E-F-G-H-I-J-K-L-M-N-O-P-Q-R-S-T-U-V-W-X-Y-Z
M
Mosagaat
Mosagaat is een agaatsoort met een groen/bruin/witte tekening. De steen is licht doorschijnend en heeft een matte tot zijdeglans.
Mosagaat werd ontdekt begin 1700. Het is een mineraal met prachtige insluitingen die op mos of loof lijken. Houdt de steen tegen het licht en bewonder de fantastische creaties van de natuur. In de Indiaanse traditie werd mosagaat gebruikt in rituelen om regen te maken.
Deze agaat kan in diverse kleuren als rood, groen, geel, bruin/zwart, voorkomen.
Mosagaat is ook wel bekend onder de namen pluimagaat, zeewieragaat of dendrietenagaat. Dendrieten zijn uitlopers.
Aan dit mineraal worden ook geneeskrachtige werkingen toegeschreven. Het zou helpen als je een nieuwe richting in wilt slaan of een nieuwe start wilt maken. Het maakt optimistisch, geeft hoop, vertrouwen, inspiratie, zelfrespect en zelfvertrouwen. Volgens deze lezing vermindert de steen pijn bij een bevalling en laat deze vlot verlopen. Het versterkt de liefde voor de natuur en is een goede steen voor mensen die in de natuur en/of met planten werken. Fysiek gaat de steen ontstekingen tegen, vermindert zwellingen en werkt koortsverlagend.
A-B-C-D-E-F-G-H-I-J-K-L-M-N-O-P-Q-R-S-T-U-V-W-X-Y-Z
O
Obsidiaan
Obsidiaan is een natuurlijk voorkomend zwartgekleurd vulkanisch glas, dat ontstaat wanneer lava in aanraking komt met water. Door de snelle afkoeling kan geen kristallisatie optreden, met als resultaat een glasachtige structuur. Obsidiaan komt veel voor in Mexico, Italië en de VS.
Obsidiaan wordt in verschillende vormen aangetroffen. Meest is de kleur tussen donkergroen en donkerbruin en zwart, met soms een gele, groene, blauwe of paarse glans. Wanneer kleine, witte kristallen ingesloten zijn, spreekt men van sneeuwvlok obsidiaan. Kleine, natuurlijk gepolijste stenen staan bekend als Apache tranen.
De naam is afgeleid van een Romein die Obsius heette en die in de Oudheid de eerste obsidiaan uit Ethiopië gehaald zou hebben.
De vorming van vulkanisch glas is in hoge mate afhankelijk van de stroperigheid van de vloeibare lava en dit wordt op zijn beurt weer sterk bepaald door het gehalte aan kiezelzuur. Hoe hoger dit gehalte hoe trager de vloeistof vloeit.
De meeste obsidianen hebben een kiezelzuurgehalte van 70% of meer en worden daarom tot de ryolieten gerekend.
In de steentijd was obsidiaan een begeerde grondstof omdat het vlijmscherpe snijkanten vormt. Het werd voor messen en wapens gebruikt.
De Maya's in Mexico slepen grote stukken vlak en gebruikten deze als spiegels. Tegenwoordig is het een geliefd materiaal voor kunstvoorwerpen en wordt het ook wel als halfedelsteen in sieraden gebruikt. Het wordt dan geslepen alsof het een kristal is.
Onyx
Onyx is een mineraal en een variëteit van kwarts, en wel van chalcedoon. Onyxen zijn tweekleurig, waarbij de kleuren als lagen of banden met elkaar verweven zijn.
Onyx is verwant aan agaat, een vierkleurige kwartsvariant. Er zijn verschillende soorten onyxen, waarbij de basisnaam onyx normaal gesproken gebruikt wordt om een mineraal aan te duiden met witte en zwarte lagen.
Onyx wordt gevonden in Brazilië, Madagaskar, Mexico, Uruguay, de Verenigde Staten en Pakistan.
Het is een populair mineraal voor toepassing als siersteen in ringen en hangers. Onyxen worden meestal cabochon geslepen - dat wil zeggen, afgerond en gepolijst en niet in facetten zoals diamanten. Daarnaast worden onyxen soms tot kralen geslepen. Beide vormen behouden de natuurlijke, vloeiende vorm van het wit door het gekleurde materiaal heen en vermijden scherpe afsnijdingen.
Onyxen worden ook gebruikt om andere stenen mee te splijten.
De steen is zo gewild dat de natuurlijke aanvoer ervan niet aan de vraag kan voldoen. Om die reden wordt veel gebruikgemaakt van kunstonyxen.
Verwijzingen naar de onyx komen op meerdere plekken in de bijbel voor, zoals in het Oude Testament, in Genesis 2, vers 12.
De onyx heeft ook een lange esoterische geschiedenis. In de middeleeuwen werd de onyx al gezien als 'onheilssteen', een symbool van rouw en ellende. Andere bronnen vertellen dat het ook een helende steen was, met een positieve uitwerking op de huid, het haar en de nagels. Binnen de dierenriem wordt onyx in verband gebracht met de Steenbok en met Saturnus. Onyx zou ook een heilzame invloed uitoefenen tegen misselijkheid, overgevoeligheid voor het weer en maag- en darmklachten.
Opaal
Het mineraal opaal is een variëteit van kwarts. Opaal kan kleurloos zijn, wit, melkachtige blauw, grijs, rood, geel, groen, bruin en zwart. Vaak kunnen veel van deze kleuren meteen worden gezien, veroorzaakt door indringing en breking van licht dat door minieme, regelmatig gerangschikte openingen binnen de microstructuur van het opaal gaat.
Opaal is genoemd naar het Oudindische woord 'upala', dat edelsteen betekent. Men maakt onderscheid tussen de glinsterende edelopalen, de geelrode vuuropalen en de gewone opalen. Hun fysische eigenschappen vertonen, belangrijke verschillen.
Het opaal is de officiële edelsteen van Zuid-Australië.
Opaal wordt al sinds de oudheid als edelsteen bewerkt. Aanvankelijk werd het gebruikt voor de vervaardiging van primitieve werktuigen, later voor siervoorwerpen. Opaal werd al gebruikt door de Assyriërs, Babyloniërs en Romeinen.
Edelopaal behoort tot de geheimzinnigste stenen. Traditioneel gold het als een steen die ongeluk brengt, vooral voor mensen die de steen niet goed reinigden. De edelopaal die Plinius heeft beschreven is afkomstig uit de afzettingen van Dubník in Slowakije, die in die tijd al werden ontgonnen. Men schreef deze steen magische krachten toe. Hij hielp tegen melancholie, kalmeerde de zenuwen, genas het hart, beschermde tegen zorgen, herstelde het gezichtsvermogen en gaf de ogen opnieuw glans.
A-B-C-D-E-F-G-H-I-J-K-L-M-N-O-P-Q-R-S-T-U-V-W-X-Y-Z
P
Parelhof
Een parel is een hard, rond voorwerp dat door bepaalde weekdieren (hoofdzakelijk oesters, soms slakken) wordt gemaakt, en dat opgevist wordt om als sieraad te dienen.
De glans van parels hangt af van de reflectie en de breking van het licht in de doorzichtige lagen. Naarmate de laagjes dunner en talrijker zijn, is de glans fijner.
Parels zijn vaak rond, maar soms ook onregelmatig van vorm.
Hoewel parels binnen 100-105 jaar verouderen, (dan bladdert het parelmoer af), heeft men in Pompeii parels gevonden uit het jaar 79 na Christus. Aangenomen wordt dat mensen al 6000 jaren parels kennen. Egyptenaren waren ermee vertrouwd en ook bij opgravingen in Mexico werden parels gevonden (deze stammen uit 2500 voor Christus). In India worden parels gebruikt als talisman. Volgens de overtuiging van Mongolen verhoogt afkooksel van parels de kracht van de mannen. Parels schijnen vrouwen mooie dromen te geven. Chinezen gebruikten parels in de geneeskunde. Romeinen beschouwden ze als symbool van macht, wijsheid en geluk.
De herkomst van het woord parel staat niet vast, misschien is het afgeleid van schelpsoort Latijn voor perna of van ronde vorm, sphaerula.
Een parel bestaat uit parelmoer en organische hoornstof. Parels zijn buitengewoon stevig. Het is bijna onmogelijk ze met de hand stuk te maken. De laagjes worden door de hoornachtige stof, het eiwit conchiolin, aan elkaar gekit.
Parels vormen zich in oestersachtige zeemossels, enkele soorten zoetwatermossels en soms ook in slakken. Ze ontstaan als reactie op binnengedrongen vreemde delen tussen de schelp en de mantel of zelfs in het inwendige van de mantel. De buitenhuid van de mantel, die gewoonlijk parelmoer vormt aan de binnenzijde van de schelp, omsluit echter ook binnengedrongen vreemde voorwerpen. En uit deze inkapsels ontstaat de parel. Geschat wordt dat in 1 op de 15000 wilde oesters een parel zit.
Tegenwoordig komen de meeste parels uit kwekerijen. Hiervoor wordt in de oester een klein korreltje parelmoer gelegd en de parel kan dan na twee jaar geoogst worden. De teelt is door de Japanner Kokichi Mikimoto ontwikkeld en in 1896 gepatenteerd.
In de natuur komen ze voor in Sri Lanka, Zuid-India (Golf van Mannar), de Perzische Golf, Saoedi-Arabië, Iran, Oman. Pareloesters groeien op Tahiti en voor de kusten van Japan, Mexico, Panama en Californië.
De grootte van de parels varieert van een speldenkop tot een duivenei. De grootste tot dusver gevonden parel is 5 cm lang en weegt 454 karaat. Deze parel wordt bewaard in het South Kensington Museum in Londen.
De sierwaarde van een parel hangt af van de glans, kleur, grootte, perfectie en symmetrie, waarbij de glans het belangrijkste is. Ook de kleur is van belang voor de prijs: roze en zwarte parels zijn het duurst.
Piriet
Het mineraal pyriet of ijzerkies is een belangrijk ijzer- en zwavelerts. Het heeft vaak goed gevormde kristallen in de vorm van een kubus met karakteristieke groeven en met een goudachtige glans. Het wordt wel kattengoud of gekkengoud (van het Engelse fool's gold) genoemd omdat het soms voor goud aangezien werd. Omdat het in ruime mate voorkomt kan dit de illusie van grote rijkdom wekken. Echter, pyriet is zo goed als waardeloos. Het wordt gevonden samen met andere zwavelhoudende mineralen, maar ook met oxiden, in kwartsaders, in afzettingsgesteenten in koolbedden en als vervangingsmineraal in fossielen.
De naam pyriet is zeer oud, afgeleid van het oude Indo-Europese woord pyr (vuur), omdat men vonken kon maken door pyriet tegen vuursteen of ijzer aan te slaan. Andere namen die men voor pyriet tegen kan komen zijn ferrosulfide, zwavelijzer en de minder gebruikelijke woorden ijzerblende en ijzerkies.
Pyriet werd vroeger wel voor nepgoud verkocht omdat het goudachtig glanst. De glans verandert echter als je het glansvlak kantelt, bij goud blijft de goudglans hetzelfde. Ook is pyriet hoekig, met scherpe randjes en hard, terwijl goud rond en zacht is.
Pyriet wordt in de antroposofie beschouwd als "medicijn". Het wordt gebruikt bij aandoeningen aan de luchtwegen, zoals tracheïtis (luchtpijpontsteking) en bronchitis. Er is nooit een bewijs van de werking gevonden en in de geneeskunde vindt het geen toepassing.
Platina
Dit van nature witte edelmetaal is het duurzaamste, zuiverste en zeldzaamste ter wereld. Dat het duurzaam is blijkt uit het feit dat platina sieraden nagenoeg niet beschadigen en daardoor een leven lang meegaan. Het vergaat en oxideert niet en behoudt zijn natuurlijke witte kleur.
In tegenstelling tot goud wordt platina bijna in haar zuiverste vorm gebruikt.
Platina is erg zeldzaam, want het wordt maar op enkele plaatsen ter wereld gedolven. Om een ounce (31,1 gram) platina te delven, moet maar liefst tien ton erts uit de bodem gedolven worden, een proces dat zo'n 8 weken in beslag neemt.
Zo'n 3000 jaar geleden werd platina voor het eerst gebruikt door de Egyptenaren. Achthonderd jaar later werkten de Inca's ermee. Zij combineerden platina met geelgoud om zo de mooiste sieraden te creëren. Een toepassing die pas in de twintigste eeuw weer veel gebruikt werd.
De Spaanse bezetters ontdekten rond 1590 het witte metaal in de rivieren van Ecuador. Zij dachten aanvankelijk dat het onrijp zilver was en gooiden het terug de rivier in. Ze noemden het platina dat 'klein zilver' betekent. Het eerste platina sieraad in Europa werd rond 1790, door een Franse goudsmid gemaakt voor Koning Louis XVI van Frankrijk. Hij bestempelde platina als 'het enige edelmetaal geschikt voor koninklijk bloed'.
Daarna zijn veel bekende diamanten zoals de Hope, Koh-i-Noor en 'The great star of Africa' in platina gezet. Carl Fabergé, de beroemde Russische juwelier prees het werken met platina, net als Louis Cartier uit Parijs en menig andere grote juwelier uit de geschiedenis.
Tegenwoordig wordt platina gevonden in Afrika, Rusland, Colombia en Noord Amerika en wordt het gebruikt om er de mooiste en meest exclusieve sieraden mee te maken. Platinasieraden zijn hypoallergeen.
A-B-C-D-E-F-G-H-I-J-K-L-M-N-O-P-Q-R-S-T-U-V-W-X-Y-Z
R
Rhodoniet
Het mineraal rhodoniet behoort tot de inosilicaten. De naam van het mineraal rhodoniet is afgeleid van het Griekse rhodon, dat "roze" betekent. Het heeft een rode grondkleur met daarin zwarte dendrietachtige insluitsels van mangaanoxide. Rhodoniet wordt op vele plaatsen ter wereld gevonden. Doorzichtige variëteiten zijn zeer zeldzaam.
Het doorzichtig tot doorschijnend gele, roze, bruine, zwarte, of rozenrode rhodoniet heeft een glasglans.
Van oudsher schrijft men aan rhodoniet magische krachten toe. Men maakte er siervoorwerpen, vazen en sarcofagen van.
In de 16de eeuw werd rhodoniet beschouwd als steen van geluk en vrolijkheid, hij vrolijkte het hart op, versterkte het gemoed, verstevigde het eergevoel en verbeterde het geheugen.
De Hermitage in Sint-Petersburg bezit een reusachtige rhodonietschaal van 88 cm hoogte en 185 cm breedte, gevonden in 1867. In 1905 werd voor de echtgenote van de Russische tsaar Alexander II een 7 ton zware sarcofaag vervaardigd van rhodoniet.
Uit deze tijd stammen ook schitterende kandelaars, vazen, lampen, presse-papiers, schalen, bokalen, bekers en dergelijke. Het station Majakovski van de metro in Moskou en de congreszaal in het Kremlin werden ook versierd met rhodoniet.
Robijn
De robijn (afgeleid van het Latijnse ruber, "rood") is een rode edelsteen, een variëteit van het mineraal korund waarin de kleur hoofdzakelijk door chroom wordt veroorzaakt. Andere variëteiten van korund heten saffier.
Natuurlijke robijnen zijn uitzonderlijk zeldzaam, terwijl kunstmatig vervaardigde exemplaren betrekkelijk goedkoop zijn. Naast de heldere edelsteen robijn bestaat ook de minder heldere halfedelsteen met dezelfde naam.
De robijn wordt al sinds de oudheid gewaardeerd. De oudste schriftelijke bronnen over de winning van robijnen maken melding van groeven in Birma. Vandaar kwamen de stenen via handelswegen naar de hoven en naar de tempels van de oude Egyptenaren en Grieken. In de Middeleeuwen waren robijnen ook geliefd in Rome. Aanvankelijk werden ze bewerkt tot een ovale vorm. De zeer grote en fraaie stenen hebben ook eigen namen.
De robijn werd beschouwd als de levenssteen, die het hart versterkt en kracht teruggeeft. In de oudheid en de Middeleeuwen kende men aan robijnen magische krachten toe. De robijn beschermde gelovigen tegen de duivel en tegen de pest. Robijn heeft ook een mythologische betekenis.
Robijnen worden onder de natuurlijke edelstenen in hardheid slechts overtroffen door diamanten.
Alle natuurlijke robijnen hebben onvolmaaktheden en alleen kunstmatige robijnen kunnen volledig vrij van onvolmaaktheden zijn.
A-B-C-D-E-F-G-H-I-J-K-L-M-N-O-P-Q-R-S-T-U-V-W-X-Y-Z
S
Saffier
De saffier is een kostbare edelsteen. Het is een transparant blauwe korund en wordt over het algemeen geclassificeerd als één van de meest waardevolle edelstenen.
Saffieren zijn al sinds mensenheugenis geliefde edelstenen, vanwege hun grote schoonheid en hun buitengewone eigenschappen. In het verleden werden alle blauwe stenen saffier genoemd. Pas in het begin van de 19de eeuw werden ze samen met robijnen als zelfstandige edelstenen binnen de korundgroep beschouwd. Aan saffieren worden buitengewone eigenschappen toegeschreven. De saffier verleent zijn eigenaar kracht, eer en onsterfelijkheid. Hij was het symbool voor rijkdom en voorkwam tweespalt en smart.
Saffieren worden als sinds de vroegste oudheid gevonden op het eiland Sri Lanka. Maar ook andere vindplaatsen zijn bekend. De stenen kunnen ook in kleur variëren. De saffieren uit Kasjmir, bijvoorbeeld, zijn korenbloemblauw en worden het hoogst getaxeerd.
Serpentijn
Het mineraal serpentijn behoort tot de fylosilicaten. Het kan rood, geel, wit en groen zijn.
Het mineraal serpentijn is, net als het gesteente serpentiniet, genoemd naar het Latijnse woord serpens, dat "slang" betekent. De vorm waarin de mineralen gegroeid zijn in het gesteente doet denken aan de vorm van een slang.
Ook werd het vroeger wel gebruikt als geneesmiddel tegen slangebeten.
De andere naam voor serpentiniet, clinochrysotiel, is afgeleid van de Griekse woorden clinos, chrysos en tilos (respectievelijk "krom, scheef", "goud" en "vezel"). Het wordt zo genoemd door de goudkleurige vezelige structuur dat het mineraal kan aannemen.
In Griekenland en in de Alpen is serpentijn op grote schaal ontsloten.
Sfeen
Het mineraal titaniet of sfeen is een fluorhoudend silicaat.
Het grijze, groene, gele, rode of roodbruine titaniet heeft een diamantglans en een roodwitte streepkleur. Het mineraal is, door de insluitsels van zeldzame aardelementen, mild radioactief. De naam van het mineraal titaniet is afgeleid van de samenstelling: het bevat het element titanium.
Smaragd
Smaragd (Latijn: smaragdus, afgeleid van het Perzische zamarat) is een variëteit van beril en geldt als de edelste steen uit de berylgroep. De naam smaragd komt uit het Grieks smaragdos en betekent 'groene steen'. In de oudheid werd deze naam niet alleen gebruikt voor smaragd, maar waarschijnlijk voor alle toen bekende groene stenen. De kleurgevende stof is chroom, soms vanadium.
De smaragd is altijd beschouwd als de 'koning van de edelstenen'. Duizenden jaren voor Christus was het al bekend en werd al gewonnen en toegepast in sieraden, amuletten en kunstvoorwerpen. Men heeft smaragden gevonden in de grafkamers van Egyptische farao's, in Pompeii en in Herculaneum. Ook in de Bijbel worden smaragden genoemd. Bijzondere smaragden maken deel uit van schatten en museumcollecties. Talrijke smaragden liggen in scheepswrakken op de bodem van de zeeën tussen Amerika en Europa. De bijzondere en opvallende kleur van deze edelsteen werd synoniem met de officieel erkende kleur smaragdgroen.
In Egyptische koningsgraven zijn veel bijgiften van smaragd gevonden.
Het wordt ook nu nog als een geneeskrachtige steen aangewend. Goed voor de ogen en het geheugen, voor een goede bevalling. Het is tegen slapeloosheid, epilepsie, astma en nog veel meer.
De oudste en klassieke vindplaats van smaragden (ooit de enige vindplaats) ligt in Jabel-Zaradh en Jabel-Sikat in Opper-Egypte (in de de Cleopatra VII-mijnen). Hier hebben volgens archeologen Egyptenaren, Grieken, Romeinen, Arabieren en Osmaanse Turken gewerkt. Deze mijnen raakten in de Middeleeuwen in de vergetelheid, maar werden in de 19e eeuw opnieuw ontdekt. De fraaiste smaragden uit deze groeven bevinden zich, naar men zegt, in de schat van de Turkse sultans in het Topkapi-paleis in Istanboel of in de Iraanse schatkamers.
Tot de smaragden uit deze mijn behoort waarschijnlijk ook de lensvormig geslepen steen waarmee keizer Nero (opgeschreven door Plinius) naar de gevechten van de gladiatoren heeft gekeken.
De belangrijkste vindplaatsen liggen tegenwoordig in Colombia, Brazilië, in de VS en in Europa in Rusland aan de Tokovajarivier ten noordoosten van Jekaterinenburg. Van historische betekenis zijn ook de smaragdafzettingen in het Habach-dal in Oostenrijk, die al ten tijde van de Romeinen bekend waren.
Smaragden zijn niet gevoelig voor de gewone zuren in de huishouding. Ze worden gewoonlijk verwerkt als solitaire siersteen of samen met diamanten en worden meestal in een gouden vatting gezet.
De naam wordt vaak figuurlijk gebruikt in landenbenamingen. Zo wordt Ierland in Engelse taalgebieden ook wel The Emerald Isle (het Eiland van Smaragd) genoemd, omdat het zo groen is. Eduard Douwes Dekker noemde Nederlands-Indië ook wel de Gordel van Smaragd.
In de astrologie wordt de smaragd geassocieerd met de maand mei en het sterrenbeeld Stier.
In sommige culturen is de smaragd het traditionele geschenk voor de 55e huwelijksverjaardag.
Spinel
In de mineralogie verstaat men onder spinel een groep vergelijkbare mineralen, slechts enkele daarvan zijn van edelsteenkwaliteit. De herkomst van de naam is onduidelijk, mogelijk van het Grieks voor vonk of het Latijn spina = pijl.
Spinellen worden al sinds de oudheid samen met andere stenen karbonkelstenen genoemd. De huidige naam is later ontstaan. Zoals te zien is in talrijke sieraden was spinel vroeger zeer geliefd. Aanvankelijk werd echter, bijvoorbeeld in de Engelse kroonjuwelen, spinel beschouwd als robijn.
In het verleden werden spinellen vooral gevonden in de edelsteenafzettingen in Birma en op Sri Lanka. Enkele vertonen een kattenoogeffect.
Spinel is door de kleur lastig te onderscheiden van robijn. Spinellen van edelsteenkwaliteit komen voor in Thailand, Cambodja en Laos.
Rode spinel wordt ook wel de 'steen der onsterfelijkheid' genoemd omdat het vernieuwend en verjongend werkt. De steen geeft kracht en moed in moeilijke situaties zoals bijvoorbeeld een scheiding of bij ontslag. Het biedt nieuwe perspectieven en vermindert stress, angst en depressieve gevoelens. De steen trekt succes en welvaart aan. Het reinigt de aura en versterkt mediamieke gaven. Spinel werkt ontstekingsremmend en heeft een positieve werking op vergeetachtigheid, tanden en de ruggengraat.
Steenzout
Haliet, ook steenzout genoemd, is een mono-mineraal, bestaande uit het zuivere natriumchloride, dat net als ons klassieke keukenzout, de chemische samenstelling NaCl heeft. Haliet is een belangrijke bron voor de winning van natrium.
De naam van het mineraal haliet is afgeleid van het Griekse woord hals (zeewater, zout). Dit mineraal is miljoenen jaren geleden ontstaan door indamping van (zee)water. In de loop der eeuwen is de neergeslagen zoutlaag ineengeperst tot een dik pak steen. Haliet wordt daarom ook wel steenzout genoemd.
Het kan ook ontstaan als korstachtige neerslag van zeewater.
Haliet bestaat uit zout plus veel extra mineralen en sporenelementen. Het is goed in water oplosbaar en je kunt het prima als smaakmaker in de keuken gebruiken. Normaal keukenzout bestaat uit zuiver zout.
Haliet zonder ingesloten stoffen - erg zeldzaam - is kleurloos of wit. Door die ingesloten stoffen kan haliet allerlei kleuren hebben: lichtgrijs, geel, oranje, roze, rood, roodbruin, bruin, blauw, zwart.
Nederland kent zijn eigen halietsoorten. Deze worden door AkzoNobel gewonnen bij Boekelo en Hengelo. De ondergrondse haliet wordt in heet water opgelost, opgepompt en verder verwerkt.
Een bijzondere soort haliet is Himalayazout. Dit is ongeveer 500 miljoen jaar geleden ontstaan, en is het oudste zout ter wereld. Het één na oudste is Dode Zeezout. Dat is ongeveer 450 miljoen jaar geleden ontstaan.
Haliet heeft een zuiverende, beschermende werking. Het helpt ongewenste gewoonten en vastgeroeste patronen te doorbreken. Blokkades kunnen letterlijk 'oplossen' dankzij meditatie met een brok haliet.
Het gebruik van haliet is al eeuwen oud. Reeds 3000 v. Chr. (in de Bronstijd) werd steenzout gewonnen in zoutmijnen. De rustgevende en helende werking van zout water op huidklachten was al 2000 v. Chr. bekend. In bijbelse tijden werd de Dode Zee al gebruikt als kuuroord.
Bij de Romeinen was zout een kostbaar goed, haast kostbaarder dan goud. Zij gebruikten veel zeezout, maar importeerden ook steenzout, onder meer uit Midden-Europa. Het werd gebruikt om bederfelijke waren te conserveren en het was natuurlijk (net als nu) een belangrijke smaakmaker.
Er waren ook andere toepassingen, zoals het kleurecht maken van verfstoffen en mummificeren. Zout was tevens in gebruik als schoonheidsmiddel, cosmetica en kunstmest.
Het Oostenrijkse plaatsje Hallstatt - dat zou letterlijk 'zoutstad' betekent - heeft zijn naam aan een hele periode en cultuur gegeven. De Hallstatt-cultuur beleefde zijn hoogtepunt tussen 800 en 500 v. Chr. en was te danken aan de aanwezigheid van winbaar zout. De Hallstatt-cultuur was verspreid over een zeer groot gebied in Centraal Europa.
Uit deze tijd stammen de diepe zoutputten in de buurt van Salzburg - dat letterlijk 'zoutburcht' betekent. Sommige van die zoutmijnen zijn tot in de 18e eeuw in gebruik gebleven.
In de Middeleeuwen werd zout vooral gewonnen in Duitsland en Polen. Het werd toen het witte goud genoemd, het was schaars en daardoor duur. Voor de invoering van muntgeld speelde zout een belangrijke rol als betalingsmiddel.
Wie zich zout kon veroorloven, moest er belasting over betalen. In Nederland bestond die zoutbelasting tot in de negentiende eeuw. Dit leidde tot spreekwoorden als 'hij verdient het zout in zijn pap niet' (hij verdient bijna niets).
In de Middeleeuwen was zout belangrijk voor het conserveren van voedsel (door het te 'pekelen'). Zout werd gebruikt bij het looien van leer, om het lekker zacht en soepel te maken. Zout was ook een belangrijke component in verfstoffen en medicijnen, schoonmaakmiddelen en buskruit.
In Europa speelde en speelt zout nog steeds een belangrijke rol in allerlei rituelen, feesten en (bij)geloof. Bijvoorbeeld: schenk pasgeboren baby's een zakje zout om hen te beschermen tegen onheil. Of: zout in jas of broekzak beschermt tegen hekserij en onheil.
Zout is een vrij zacht gesteente, waaruit gemakkelijk voorwerpen of vormen gesneden kunnen worden.
Straalsteen
Het mineraal actinoliet wordt ook wel straalsteen genoemd.
Het grijsgroene tot groene of zwarte actinoliet heeft een glasglans en een witte streepkleur.
Actinoliet heeft soms een in de lengte splijtende, naald-achtige vezelstructuur, het is één van de zes soorten asbest, en wordt ook wel groene asbest genoemd. Deze kleur is echter alleen te zien in zijn natuurlijke vorm, niet meer na verwerking. Inademing van de vezels is schadelijk voor de longen, maar de concentraties in materialen zijn vaak laag. Een toepassing waar wel eens actinoliet in zit is bijvoorbeeld kit. Het mineraal is zeldzamer en op veel kleinere schaal toegepast dan bijvoorbeeld chrysotiel (witte asbest).
De naam van het mineraal actinoliet is afgeleid van het Griekse aktinos, dat "straal" betekent. Dit vanwege de vezelige structuur die actinoliet kan aannemen.
Actinoliet is een van de meest voorkomende amfibolen en komt voor in stollings- en metamorfe gesteenten. Met name in calciumrijke gesteentes die contactmetamorfose ondergaan, wordt actinoliet gevormd.
Actinoliet is een mooie steen om naar te kijken, vooral door de naaldjes die zichtbaar zijn.
De steen helpt bij het inslaan van een nieuwe richting en maakt het mogelijk om recht op dat doel af te gaan. Hij laat u zien wat uw mogelijkheden en capaciteiten zijn en stimuleert zodoende groei.
Actinoliet versterkt het gevoel van eigenwaarde en maakt geduldig.
De steen stimuleert het functioneren van lever en nieren.
A-B-C-D-E-F-G-H-I-J-K-L-M-N-O-P-Q-R-S-T-U-V-W-X-Y-Z
T
Toermalijn
Toermalijn wordt door de meeste mensen beschouwd als een zelfstandig mineraal. Maar in feite is het de benaming van een groep van mineralen.
Hoewel toermalijn al in de oudheid bekend was in het Middellandse Zeegebied, werd hij pas in 1703 vanuit Sri Lanka door Hollanders ingevoerd in West-Europa. Zij noemden de nieuwe edelsteen met een Singalees woord Turmali, wat zoveel betekent als "steen met gemengde kleuren". Als edelstenen gebruikte men van oudsher rubellieten - ze werden door kunstenaars als talisman gebruikt, omdat ze het scheppingsvermogen van kunstenaars zouden vergroten.
Toermalijnen hebben bepaalde unieke eigenschappen. Ze zijn piëzo-elektrisch, wat betekent dat als een kristal verhit of samengedrukt, verschillende elektrische ladingen worden gevormd aan de beide uiteinden van het kristal.
De vier bekendste en meest voorkomende toermalijnmineralen hebben verschillende kleuren en transparanties. Elbaiet is transparant en een waardevolle edelsteen. Schorl, dat rijk is aan ijzer, is het meest voorkomende mineraal uit de toermalijn groep en is zwart en opaak. Het wordt voornamelijk gevormd in pegmatieten, de uiterste langzaam afkoelende ganggesteenten van een magma. De twee andere toermalijnen die regelmatig voorkomen zijn draviet en uviet. Draviet is doorgaans bruin doorschijnend en kan erg groot worden. Uviet is groen doorschijnend tot opaak.
Topaas
Het pure mineraal topaas is transparant maar is normaliter gekleurd vanwege verontreinigingen.
Een topaas is vaak wijnrood of strogeel maar kan ook wit, grijs, groen, blauw of oranje zijn. De steen is doorzichtig tot doorschijnend met een glasachtige glans. Door geelbruine topaas te verhitten verandert deze in een roze of rode kleur. Door topaas bloot te stelling aan straling wordt een blauwe kleur verkregen.
In de achttiende eeuw werd topaas vooral in bepaalde gebieden in Duitsland, bijvoorbeeld Schneckenstein in Saksen, gewonnen. Tegenwoordig is Brazilië de belangrijkste vindbron.
Waarschijnlijk kreeg de topaas zijn naam van het eiland Topazis in de Rode Zee. Anderen brengen zijn naam in verband met tapas het Sanskriet woord voor vuur. Zeker is dat in de oudheid heel veel gele sierstenen 'topazios' genoemd werden. Pas in de eerste helft van de 18e eeuw begon men de naam topaas te gebruiken.
Veel topaaskristallen zijn verrassend groot.
Aan topaas worden diverse eigenschappen toebedeeld. Topaas is een zonnige steen die op een zachte manier ontwikkeling (geestelijk en spiritueel) en zelfverwezelijking stimuleert. De steen helpt je je eigen weg te vinden en te volgen, te vertrouwen op je eigen innerlijke bron aan kennis en wijsheid. Het helpt je doelen stellen en om die doelen te bereiken. De steen bevordert empathie, openheid, eerlijkheid, waarheid, vreugde en voorspoed. Fysiek brengt de steen de spijsvertering en stofwisseling in evenwicht en versterkt de zenuwen.
Turkoois
Het mineraal turkoois is genoemd naar Turkije, het land waar Kruisvaarders de steen voor het eerst aantroffen. Het komt overigens, voor zover bekend, niet in Turkije voor. De kleur turkoois is genoemd naar dit mineraal.
Turkoois wordt voornamelijk gevonden als secundair mineraal in koper-ertsen, o.a. in Iran. Ook in de Sinaï werd het mineraal gedolven en in Serabit el-Khadim is een tempel gewijd aan de Egyptische "Vrouwe van Torquoise" (de godin Hathor).
Turkoois wordt als halfedelsteen gebruikt. Tijdens het Ottomaanse Rijk werd turkoois als kostbaar mineraal geëxporteerd, vooral naar Perzië. Momenteel wordt turkoois in Mexico, de Verenigde Staten, China en Iran gewonnen. De kleuren variëren van appelgroen tot diep hemelsblauw. Turkoois-blauw was de heilige kleur van het hiernamaals.
Als meest kostbare steen wordt de egaal hemelsblauwe steen zonder patroon beschouwd. Deze steen komt vooral uit Iran. Een patroon wordt meestal echter wel op prijs gesteld, mede omdat het de steen iets eigens geeft. In de steen zitten dan dunne, vertakte adertjes die lijken op de draden van een spinnenweb. De kleur van deze adertjes is meestal zwart (zandsteen), maar kan ook bruin (limoniet) of geelachtig (jaspis) zijn.
Turkoois is een heel poreuze steen en kan gemakkelijk aangetast worden door vetten, alcohol of zelfs water. Ook licht kan kleurverlies geven.
Voor de Indianen was de turkoois een heilige steen. Ze gebruikten hem als magische steen tegen onheil. De steen werd al in de Oudheid gebruikt als beschermende steen, zoals blijkt uit graven van Egyptenaren en Grieken.
Het dragen van een turkoois als amulet of talisman zou kracht, gezondheid en levensvreugde geven. Volgens verhalen zou turkoois van kleur veranderen als waarschuwing voor gevaar.
Turkoois is een zuiverende steen die negatieve energie verdrijft.
In Tibet worden er traditionele sieraden van gemaakt, de Amerikaanse Indianen zetten turkoois van oudsher in zilver.
A-B-C-D-E-F-G-H-I-J-K-L-M-N-O-P-Q-R-S-T-U-V-W-X-Y-Z
V
Veldspaat
Veldspaat is de naam voor een groep van gesteentevormende mineralen die naar schatting 60% van de aardkorst vormen.
Het woord veldspaat komt oorspronkelijk van het Duitse Felsspalt wat splijtbare rots betekent.
Het wordt gebruikt voor emaille, aardewerk, porselein, tegels en glas en in kunstmest, vloeimiddelen en korrelige dakbedekkingsmaterialen. Verder wordt het gebruikt als schuurmiddel in zeep en schoonmaakmiddelen.
Heel karakteristiek, voor alle veldspaten, is het voorkomen van platte vlakken, de paarlemoerglans op die vlakken en de ondoorzichtigheid. De paarlemoerglans is duidelijk te zien bij een bepaalde lichtinval. Wordt de steen iets gedraaid dan dooft die glans. Iets verder draaien kan de glans weer tevoorschijn brengen. Met behulp van dit duidelijke determinatiekenmerk is veldspaat ook heel goed in gesteenten te herkennen.
A-B-C-D-E-F-G-H-I-J-K-L-M-N-O-P-Q-R-S-T-U-V-W-X-Y-Z
Z
Zirkoon
De natuurlijke kleur van zirkoon varieert van kleurloos, goudgeel en rood tot bruin. Zirkoon moet niet verward worden met de synthetische edelsteen kubisch zirkonia die een geliefde imitatie van diamant is.
Sinds het ontstaan van de radiometrische datering kunnen zirkonen zich in een bijzondere belangstelling van geologen verheugen. Zirkonen bevatten in het algemeen kleine hoeveelheden radioactieve isotopen. Al deze isotopen vervallen uiteindelijk tot een isotoop van lood.
Zirkonen zijn bijzonder goed bestand tegen verwering.
De naam komt ofwel van het Arabisch zarqun (cinnaber) of van het Perzische zargun dat goudkleurig betekent. Het woord jargon, waar men lichte zirkonen mee aanduidt, is daar een afleiding van. Gele zirkoon wordt hyacint genoemd.
Zirkoon is een opmerkelijk mineraal dat overal in de aardkorst voorkomt. Het wordt primair aangetroffen in magmatische gesteenten (als vroeg kristallisatieproduct) en in metamorfe gesteenten (in de vorm van nieuwe of geherkristalliseerde delen).
De oudste mineralen die tot nog toe op aarde gevonden zijn, zijn zirkonen uit West-Australië.
Er zijn afzettingen van zware mineralen waarin zirkoon soms in lagen als voornaamste gesteente voorkomt. Dit soort afzettingen worden aangetroffen in India, de VS, Australië, Sri Lanka en Zuid-Afrika.
Zirkonen worden commercieel voor de winning van het metaal zirkonium gewonnen. Grotere exemplaren zijn een gezochte (half)edelsteen. Door een hittebehandeling kunnen bruine en troebele zirkonen een kleurverandering ondergaan. Zo ontstaan kleurloze, blauwe of goudgele stenen.
A-B-C-D-E-F-G-H-I-J-K-L-M-N-O-P-Q-R-S-T-U-V-W-X-Y-Z
Deze pagina bevat teksten afkomstig van Wikipedia, de vrije encyclopedie, uitgegeven onder Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk Delen licentie.
Daedalus Young Media
.JPG){kind=link}
.JPG){kind=link}
